Homepage Şehir Araştırmaları Kaynaklar Tezler: “XIX. YÜZYIL İSTANBUL TEKKELERİ VE MEKÂNSAL KONUMLANIŞLARI”

Tezler: “XIX. YÜZYIL İSTANBUL TEKKELERİ VE MEKÂNSAL KONUMLANIŞLARI”

by samblog

İstanbul Şehir Üniversitesi, Şehir Çalışmaları Yüksek Lisans öğrencisi Serpil Özcan’ın “XIX. YÜZYIL İSTANBUL TEKKELERİ VE MEKÂNSAL KONUMLANIŞLARI” başlıklı tez çalışması, Doç. Dr. Alim Arlı ve Doç. Dr. Hasan Karataş‘ın juri üyesi olduğu tez savunması sonrasında büyük bir takdir ile başarılı bulundu.

İstanbul Şehir Üniversitesi, Tarih Bölümü öğretim üyesi ve Merkez Müdürümüz Dr. Yunus Uğur‘un danışmanlığında ve “19. Yüzyıl İstanbul Tekkelerini Mekânsallaştırmak: Yerleşim ve Ağ Haritaları” TÜBİTAK 1002 projesi kapsamında tamamlanan tez çalışmasında, 19. yüzyıl İstanbul tekkeleri tespit edilerek, farklı temalardaki sosyo-mekansal analizleri dijital haritalar üzerinden incelenmektedir.

Proje detayları için tıklayınız.

-Tez Özeti-

Osmanlı şehrinin temel yapılarından ve Osmanlı toplum hayatının temel kurumlarından biri olan İstanbul tekkeleri bu çalışmanın esas konusudur. XIX. Yüzyıl İstanbul’unda sayıları altı yüzün üzerinde olan tekkelerin medreselerden üç kat fazla sayıda bulunmasına rağmen tekkelerin şehrin oluşumuna katkısına dair yapılmış müstakil çalışmaların azlığı hatta yokluğu bu tezin temel motivasyonlarından biri olmuştur. Tekkelerin ve buralarda konumlanan tarikatların Osmanlı başkenti olan İstanbul’daki varlıkları, isimleri, sayıları, dağılımları, yoğunlukları, barındırdıkları nüfusları, halk ve sarayla münasebetleri, şehrin mekânsal ve sosyal dokusunun oluşum ve gelişimine etkileri bu tezde ele alınan konulardır. Bu çerçevede XIX. Yüzyıl’da çeşitli sebeplerle hazırlanmış tekke listelerinin on üç tanesi incelenerek mukayeseli bir çalışma ile bir envanter ve yirmi beş sütunlu bir veritabanı oluşturulmuştur. Bu veritabanına istinaden öncelikle tekkelerin anıldığı isimlerin ve mekânların çeşitlilikleri (âsitâne, dergâh, tekke, cami-tekke, türbe-tekke, medrese-tekke, mesire-tekke) üzerinde durulmuş ve tekkelerin tarikatlara göre şehirdeki konumları harita üzerine işlenmiştir. XIX. Yüzyıl Osmanlı İstanbul’unun tarihsel bağlamı ve tekke ve tarikatlar için hayati öneme sahip Meclis-i Meşayih kurumunun etkileri de dikkate alınarak tekke ve tarikatların İstanbul’daki hem kendi içinde hem birbirleri arasında hem de bulundukları semtlerle ilişkileri değerlendirilmiştir. Tekkelerin sadece fiziksel varlığının değil faaliyetlerinin de (mukabeleler) dağılımı incelenmiştir. Sonuç olarak çeşitlilikleri, konumları ve şekillendirdikleri mahalleler ve sokaklarla tekkelerin sadece kültürel ve geleneksel değerleri değil şehirlerin biçimini de etkiledikleri tespit edilmiştir. Bu çalışma ile İstanbul tekkelerinin ve tarikatlarının yerleri ve nitelikleri güncel ve tarihi haritalar üzerinde bu çapta ilk kez belirlenmiş ve toplu olarak gösterilerek İstanbul içinde konumlandırılmıştır. Bu çalışma ile XIX. Yüzyıl İstanbul tarihi tasavvuf kaynakları, tasavvuf ehlinin tanımları ve tekke-tarikat mekan ve kurumları perspektifinden bir okumaya tabi tutulmuş ve pek çok yeni çalışma sorusu için sağlam bir zemin de oluşturulmuştur.

 

Anahtar Kelimeler: XIX.yüzyıl, İstanbul, tekke, tarikat, şehir, mekân, meclis-i meşayıh, tekke listeleri, CBS, haritalar

 

You may also like

Yorum yap