Homepage Şehir Araştırmaları Kaynaklar Tezler: “XIX. Yüzyıl Osmanlı İstanbul’unda Yangın Haritaları ve Şehrin Planlamasındaki Yeri”

Tezler: “XIX. Yüzyıl Osmanlı İstanbul’unda Yangın Haritaları ve Şehrin Planlamasındaki Yeri”

by samblog

İstanbul Şehir Üniversitesi Şehir Çalışmaları Yüksek Lisans öğrencimiz Merve Erkan, “XIX. Yüzyıl Osmanlı İstanbul’unda Yangın Haritaları ve Şehrin Planlamasındaki Yeri” başlıklı tezi, Doç Dr. Eda Yücesoy ve Dr. Öğretim Üyesi İlhami Danış‘ın juri üyesi olduğu tez savunması sonrasında başarılı bulundu.

İstanbul Şehir Üniversitesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi ve Merkez Müdürümüz Dr. Yunus Uğur‘un danışmanlığını yaptığı tez, Osmanlı Devleti’nin şehir planlama ve kartografya alanlarındaki dönüşümünü döneminin dünya şehirlerinde yaşanan gelişmeler ile birlikte, İstanbul yangın haritaları üzerinden tartışıyor.

-Tez Özeti-

Bir doğal afet olan yangına verdiği reaksiyonlar üzerinden Osmanlı Devleti’nin şehir planlama ve kartografya alanlarındaki gelişiminin okunduğu bu tez bir ara dönem pratiği olan yangın haritalarını, içerisinde bulunduğu bağlamları ile ele almaktadır. XIX. yüzyılda imparatorluk bünyesindeki teknolojik ilerlemeler, kurumsal, idari ve ekonomik dönüşümler, yeni ihtiyaçlara yönelik geliştirilen projeler yangına karşı bakış açısını da değiştirmiştir. Takdir-i ilahi olarak görülen bir afet, içinde bulunduğu dönemin şartları ile birlikte gelişen haritacılık ve şehir planlama alanındaki faaliyetlerin etkisiyle, bir afetten, “hayırlı” bir olaya dönüşmüştür. Bu tezde de bu dönüşüm elimizde bulunan yüzlerce yangın haritası incelenerek ele alınmıştır. Öncelikle haritacılık faaliyetlerinin tarih boyunca gelişimi ele alınmış, ardından XIX. yüzyılda karşılaştırmalı olarak Osmanlı Devleti’nin kartografya alanındaki gelişimine yakın mercek tutulmuştur. Döneminin dünya şehirlerinde yaşanan gelişmeler ile haritacılık faaliyetleri, Osmanlı Devleti’ndeki harita kullanımları ile kıyaslanmıştır. Ardından, Osmanlı İmparatorluğu’nun yangın ile ilişkisine değinilmiş, yangına sebep olan durumlar, alınan önlemler ve bu önlemlerin yasal düzlemi incelenmiştir. XIX. yüzyıldaki global düzeyde değişimler ile etkileşimi göz önünde bulundurularak, toplumun ve devletin yangına ve şehre karşı bakış açısındaki değişim açıklanmıştır. Yangın önleme odaklı olarak başlayan şehir planlama çalışmaları, birlikte ilerlediği yerel yönetim ve haritacılık alanındaki gelişmeler ile beraber incelenmiştir. Devletin kısıtlı imkânları şehir planlama çalışmalarını öncelikli olarak yangınlar aracılığıyla yanan bölgelerde uygulamaya itmiştir. Yangın haritaları, devletin, yeni şehir tahayyülünü resmettiği deneysel bir uygulama olmuştur. Hâlihazırda bir yangın dolayısıyla çeşitli yapılardan kısmen veya tamamen temizlenen alanlar yangın haritaları yapılarak yeni ihtiyaçlara cevap verecek şekilde planlanmıştır. Dolayısıyla, devletin modern şehir tahayyülünü ilk olarak yangın haritaları üzerinden okumak mümkündür. Özellikle İstanbul odaklı hazırlanan yangın haritaları modern şehir planlama faaliyetlerinin mikro düzeyde bir başlangıcıdır. Bu sebeple bu tez şehir planlamanın XIX. yüzyıldaki ilk nüveleri olan bu haritaları literatüre kazandırmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler:  Osmanlı Devleti, İstanbul, yangın, yangın haritası, kartografya, şehir planlama

 

You may also like

Yorum yap