Homepage Şehir Araştırmaları Kaynaklar Tezler: “XIX. Yüzyılda Dönüşen İstanbul ve Mahalleleri: Bir Envanter ve Haritalama Çalışması”

Tezler: “XIX. Yüzyılda Dönüşen İstanbul ve Mahalleleri: Bir Envanter ve Haritalama Çalışması”

by samblog

İstanbul Şehir Üniversitesi Şehir Çalışmaları Yüksek Lisans öğrencimiz Büşranur Bekman, “XIX. Yüzyılda Dönüşen İstanbul ve Mahalleleri: Bir Envanter ve Haritalama Çalışması” başlıklı tezi, Doç. Dr. Alim Arlı ve Doç. Dr. Turan Açık‘ın juri üyesi olduğu tez savunması sonrasında başarılı bulundu.

İstanbul Şehir Üniversitesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi ve Merkez Müdürümüz Dr. Yunus Uğur‘un danışmanlığını yaptığı tez, 19. yüzyıl İstanbul mahallelerini tespit ederek değişim ve dönüşümlerini tartışan ve haritalayan ilk çalışma olarak literatüre katkıda bulunmaktadır.

-Tez Özeti-

Osmanlı mahalleleri bulunduğu coğrafyanın ve toplumun özellikleriyle inşa edilirken, devletin yaşadığı dönüşümleri gösteren aynalar olmuştur. İstanbul’un fethinden itibaren şehrin idari sınırlarının Bilâd-ı Selâse ve Dersaâdet olarak tasvir edilmesi mahalle ölçeğindeki çalışmaların özellikle Sur içine odaklanarak yapılmasına sebebiyet vermiştir. Ancak XIX. yüzyıla gelindiğinde kentin idari yapısı sur dışının da dâhil olacağı sınırlara erişirken, devletin yaşadığı bürokratik, kentsel ve toplumsal dönüşümlerden de etkilenerek “yeni İstanbul”un doğuşuna sebep olmuştur. Bu yeniliğin içinde İstanbul mahalleleri klasik ve modern şehir düzenin ara kesitinde varlığını sürdürmüş, XIX. yüzyılda yaşanan değişimlerin görülebildiği üniteler olmuştur. Ancak şehrin XIX. yüzyılda yaşandığı dönüşümde bu denli önemli göstergeler olan mahallelerin isimleri, konumları ve değişimlerine odaklanan herhangi bir çalışma literatürde yer almamıştır.

Bu tez çalışması, İstanbul mahalleleri çalışmalarına tasvirsel ve metodolojik olarak katkıda

bulunmayı amaçlamaktadır. Öncelikle 1829, 1830, 1845, 1869, 1877 ve 1885 tarihleri arasında belirlenen altı tane birincil kaynağa göre XIX. yüzyıl İstanbul mahalleleri tespit edilmiş ve bir envanter oluşturulmuştur. 1829’da 285 adet olan mahalle sayısı 1845 tarihinde 486 sayısına ve 1885 tarihinde 518 sayısına ulaşmıştır. İkinci olarak envanterde yer alan bilgiler neticesinde mahallelerin muhtemel konumları ArcGIS programı kullanılarak haritalanmıştır. Böylece, mahallelerin yıllar içerisindeki süreklilik ve değişimleri, nüfus büyüklüğünü, idari yapısı ve sınırlarının analizinin yapılması mümkün olmuştur. Bununla birlikte, İstanbul’un bu yüzyıldaki kentsel ve idari dönüşümü tasvir edilerek kent yapısı mahalle ölçeğinden yorumlanmıştır. İstanbul’un klasik nahiye-semt ve mahalle örgütlenmesinin bu dönemde sur içinde kollar ve mahalle olarak; zamanla diğer bölgeler için belediyeler ve mahalle şeklinde örgütlendikleri görülmüştür.

Anahtar Kelimeler: XIX. yüzyıl, Osmanlı, İstanbul, mahalleler, belediye teşkilatı, kentleşme, idari taksimat, harita, GIS/CBS

You may also like

Yorum yap